FSSAI ਨੇ Red Bull, Campa Energy ਅਤੇ Pepsi ਦੇ Sting ਸਮੇਤ ਕਈ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ‘ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ’ (FSSAI) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (Beverages) ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
FSSAI ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ “ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕ” (Energy Drink) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦਾਅਵੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗੀ FSSAI ਦੀ ਗਾਜ
FSSAI ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਹੈਂਡਲਾਂ ਅਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੋਟਿਸ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ (Product Nomenclature) ਅਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਹੈ:
Red Bull (ਰੈੱਡ ਬੁੱਲ), Campa Energy Drink (ਕੈਂਪਾ ਐਨਰਜੀ), PepsiCo India (ਪੈਪਸੀਕੋ ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਉਤਪਾਦ – ‘Sting’ (ਸਟਿੰਗ) ਅਤੇ ‘Adrenaline Rush’ (ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਰਸ਼), Monster Energy (ਮੌਨਸਟਰ ਐਨਰਜੀ), Hell Energy (ਹੈੱਲ ਐਨਰਜੀ)
ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕ’ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ
FSSAI ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਐਕਟ, 2006’ (Food Safety and Standards Act, 2006) ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤਹਿਤ “ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ” ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਾਪਦੰਡ (Standards) ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ‘ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ (ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਐਂਡ ਫੂਡ ਐਡਿਟਿਵਜ਼) ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼, 2011’ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੋ ‘ਫੂਡ ਕੈਟੇਗਰੀ ਸਿਸਟਮ’ (Food Category System) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਰਗੀਕਰਨ (Classification) ਲਈ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕ’ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਇਤਰਾਜ਼
ਇਸ ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਤਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਬੋਤਲਾਂ/ਕੈਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਨਾਲ:
1. ਸਰੀਰ ਦੀ ਊਰਜਾ ਤੁਰੰਤ ਵੱਧਦੀ ਹੈ (Energy Boost)।
2. ਮਾਨਸਿਕ ਫੋਕਸ ਜਾਂ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (Improves Focus)।
3. ਸਰੀਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (Revitalizes the Body)।
4. ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਆਮ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
FSSAI ਮੁਤਾਬਕ, ਮੌਜੂਦਾ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਮ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ (Functional) ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ (Therapeutic) ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।
ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
FSSAI ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕੋਈ ਅਚਨਚੇਤ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ (Misleading Branding) ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਫੂਡ ਲੇਬਲਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵੀ FSSAI ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਫੂਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਪਰੇਟਰਾਂ (FBOs) ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਵਾਂ, ਗਲਤ ਉਤਪਾਦ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
FSSAI ਵੱਲੋਂ ਲਏ ਗਏ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀਆਂ (Red Bull, PepsiCo, ਆਦਿ) ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਜਵਾਬ ਦਾਖਲ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਦਲਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰੂ ਡਰਿੰਕਸ ਦੇ ਲੁਭਾਵਣੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ।
Dalveer Singh is a Punjabi news writer with StudioX News, covering Canadian news and current affairs for Punjabi-speaking readers. He has over five years of experience in journalism, editing, and Punjabi-language content, including work as a sub-editor at Zee Media and covering breaking news and national events. He holds a Master's in Political Science and writes with a focus on accuracy, clarity, and the stories that matter to the Punjabi community in Canada.
