ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੀ IDBI ਬੈਂਕ (IDBI Bank) ਦੀ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ (Disinvestment) ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਵਿੱਤੀ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ (Fairfax Financial Holdings) ਦੇ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲਗਭਗ $5.5 ਬਿਲੀਅਨ (ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ 53,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੌਦੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਬਹੁਤ ਜਲਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (FDI) ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦਾ ਗਣਿਤ
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਡੀਲ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੰਪਨੀ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ 81 ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ 75 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੀਮਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ IDBI ਬੈਂਕ ਅੰਦਰ 45.48% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ 30.48% ਹਿੱਸਾ ਵੇਚੇਗੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 26,620 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਆਉਣਗੇ।
ਸਰਕਾਰੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ (LIC), ਜਿਸ ਕੋਲ ਬੈਂਕ ਦਾ 49.24% ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਡੀਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣੀ 30.24% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵੇਚਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ਸੌਦਾ 53,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸਿਰਜੇਗਾ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵਾਰਨ ਬਫੇਟ
ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੌਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਪ੍ਰੇਮ ਵਤਸਾ (Prem Watsa) ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਵਤਸਾ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ “ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵਾਰਨ ਬਫੇਟ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਮ ਵਤਸਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ, 1950 ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਨ IIT ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵੈਸਟਰਨ ਓਨਟਾਰੀਓ ਤੋਂ MBA ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1974 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ‘ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਲਾਈਫ’ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਮ ਵਤਸਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ “ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ” ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ (Forbes) ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਲਗਭਗ $2.6 ਬਿਲੀਅਨ (ਕਰੀਬ 25,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਹੈ।
ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਵਤਸਾ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਕੈਂਪੇਗੌੜਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ (Kempegowda International Airport) ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ CSB ਬੈਂਕ (Catholic Syrian Bank) ਅਤੇ IIFL ਕੈਪੀਟਲ (IIFL Finance) ਵਰਗੇ ਵਿੱਤੀ ਦਿੱਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ।
ਡੀਲ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਖੇਤਰ ਅਸਰ
IDBI ਬੈਂਕ ਦੀ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਡੀਲ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਬੈਂਕਿੰਗ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਾਲ IDBI ਬੈਂਕ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ ਟੀਚਿਆਂ (Disinvestment Targets) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਫੰਡ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਣਗੇ।
Dalveer Singh is a Punjabi news writer with StudioX News, covering Canadian news and current affairs for Punjabi-speaking readers. He has over five years of experience in journalism, editing, and Punjabi-language content, including work as a sub-editor at Zee Media and covering breaking news and national events. He holds a Master's in Political Science and writes with a focus on accuracy, clarity, and the stories that matter to the Punjabi community in Canada.
