ਅਕਸਰ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਗਮ ਇੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ, ਦਿਲ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ “ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਿੰਡਰੋਮ” ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਨਾਮ ਟਾਕੋਟਸੂਬੋ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ (Takotsubo cardiomyopathy) ਹੈ।
ਟਾਕੋਟਸੂਬੋ ਕਾਰਡੀਓਮਾਇਓਪੈਥੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਿਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੰਪਿੰਗ ਚੈਂਬਰ, ਖੱਬਾ ਵੈਂਟ੍ਰੀਕਲ, ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਗਮ ਜਾਂ ਸਦਮੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਘਟਨਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿੰਡਰੋਮ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਤੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਅਕਟੋਪਸ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਘੜੇ (ਜਿਸਨੂੰ ਟਾਕੋਟਸੂਬੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੋਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਟਾਕੋਟਸੂਬੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧਮਨੀਆਂ ਬਲੌਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਤਣਾਅ ਹਾਰਮੋਨਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਅਤੇ ਨੋਰੈਡਰੇਨਾਲੀਨ, ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਦਿਲ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਲਟਾਉਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਕੁਝ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋਣ, ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜ, ਜੋ ਕਿ ‘ਦ ਲੈਂਸੇਟ’ ਵਰਗੇ ਵੱਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਜੋਖਮ 21 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਖਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਮ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਮ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਇਰਲ ਲਾਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਜਸ਼ (inflammation) ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਖਮ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਗਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖੋਂ, ਗਮ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਦਾਸੀ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਮ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਮਾਹਿਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਦੋਸਤਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਉਂਸਲਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ) ਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ, ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਗਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਗਮ” ਸਮਝ ਕੇ ਅਣਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਵੀ ਗਮ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, “ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਿੰਡਰੋਮ” ਕੋਈ ਮਹਿਜ਼ ਰੂਪਕ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗਮ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Image: Pixabay
Produced using StudioX’s Human-Core, AI-Shell editorial process from official and public sources.
