ਸਰੀ, ਬੀ.ਸੀ.:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰੀ (Surrey) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵੱਲੋਂ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਥਿਤ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਸਰੀ (Conservative Party of Surrey) ਦੇ ਮੇਅਰ ਪਦ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਪੋਰੇਟ, ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਤੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵਕੀਲ ਹੋਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (Honveer Singh Randhawa) ਨੇ ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵੱਲੋਂ 7580 – 152 ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੌਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀ ਦੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ $3.45 ਮਿਲੀਅਨ (ਲਗਭਗ 34.5 ਲੱਖ ਡਾਲਰ) ਦਾ ਚੂਨਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ? (The Property Deal Controversy)
ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀ ਦੇ 152 ਸਟ੍ਰੀਟ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਊ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ $4.9 ਮਿਲੀਅਨ** ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੰਦੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸ਼ੇਅਰ ਸੇਲ (Corporate Share Sale) ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ $3.35 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ, ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਨੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਨੂੰ $6.8 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਰਕਮ ਦੇ ਕੇ ਖਰੀਦ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵੇਰਵਾ:
ਵੇਰਵਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਮਤ (ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ)
ਮਾਰਕੀਟ ਲਿਸਟਿੰਗ ਕੀਮਤ $4.9 ਮਿਲੀਅਨ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਰੀ $3.35 ਮਿਲੀਅਨ
ਬੀ.ਸੀ. ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵੈਲਿਊ (BC Assessment Value) $2.9 ਮਿਲੀਅਨ
ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ $6.8 ਮਿਲੀਅਨ
ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਿਤ ਨੁਕਸਾਨ / ਵੱਧ ਭੁਗਤਾਨ $3.45 ਮਿਲੀਅਨ
ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀ — ਹੋਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੋਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹੜੀ ‘ਡਿਊ ਡਿਲੀਜੈਂਸ’ (ਲੋੜੀਂਦੀ ਪੜਤਾਲ) ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜਾਇਦਾਦ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 3.35 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਉਸੇ ਲਈ 6.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਫ਼ੀ ਨਰਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵੈਲਿਊ (Assessed Value) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵਿਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕੀਮਤ (BC Assessment) ਮਹਿਜ਼ $2.9 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ
ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਉਂਗਲ ਉੱਠੀ ਹੋਵੇ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਵਾਦਤ ਲੈਂਡ ਸਵੈਪ (Land Swap – ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜ਼ਮੀਨ) ਸੌਦੇ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ:
ਸਿਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਿਵੈਲਪਰ ਨੂੰ 5 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ $116.6 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਸਿਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 2026 ਵਿੱਚ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਵੈਲਿਊ ਸਿਰਫ਼ $86.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਿਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੀਡਰ ਹਿਲਜ਼ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਸੈਂਟਰ’ (Cedar Hills Shopping Centre) ਅਤੇ ਕੈਂਪਬੈਲ ਹਾਈਟਸ ਦੀ 19 ਏਕੜ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜ਼ਮੀਨ (Campbell Heights Industrial Land) ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਡਿਵੈਲਪਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ $128.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟੈਂਡਰ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ (Competitive Process) ਦੇ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸੌਦੇ ਬੰਦ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ
ਹੋਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਇਸ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰੀਵੀਲੇਜਡ ਰਿਕਾਰਡ, ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਪੋਰਟਾਂ (Independent Appraisals), ਸਟਾਫ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਨਤਕ ਕਰੇ।
ਮੇਅਰ ਬਣਨ ‘ਤੇ ਰੰਧਾਵਾ ਵੱਲੋਂ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ
ਜੇਕਰ 17 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਮੇਅਰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਧਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਗੇ:
ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ (Independent Valuation): ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥਰਡ-ਪਾਰਟੀ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ (Written Due Diligence): ਹਰ ਸੌਦੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ (Public Reporting): ਸੌਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਏ (Public Input): ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ।
“ਸਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੇ ਹਰ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਦੀ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰੇ,” ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਸਰੀ ਦੇ ਵੋਟਰ ਹੁਣ 17 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
Dalveer Singh is a Punjabi news writer with StudioX News, covering Canadian news and current affairs for Punjabi-speaking readers. He has over five years of experience in journalism, editing, and Punjabi-language content, including work as a sub-editor at Zee Media and covering breaking news and national events. He holds a Master's in Political Science and writes with a focus on accuracy, clarity, and the stories that matter to the Punjabi community in Canada.
